لطفاً کورماق اوچون عکس گه باسینگ
| تورنتو شهریده، امیرالکلام امیرعلیشیر نوایی حضرت لری |
|
|
|
ایسله تو
  آلدین خبر بیرگه نیمیزدیک، ۲۰۱۰- ینچی ییل، ۶- ینچی فبروری آیی ، شنبه کونی، تورنتو شهریده، امیرالکلام امیرعلیشیر نوایی حضرت لری نینگ ۵۶۹-ینچی ییللیگی، کانادا «ففتا» سی و« کاناداده گی« کانادا، کانگریسی» تامانیدن اؤتکزیلدی. نوایی کیچه سیگه تورنتو شهریده گی جهان تورکلری نینگ قریب ۷۰۰گه یقین نماینده لری اشتراک ایتگن ایدیلر. حرمتلی سایتیمیز خواننده لری! مذکور ییغیلیشگه عاید تؤلیق خبرنی خبرنگاریمیز، بیر آز کیچراق، مجلسدن آلینگن فوتو- صورتلر بیلن بیرگه لیکده، به تفصیلراق یاریتیب، بیزگه یوباره دی، البتته. حضرت میرعلیشیرنوایی کیچه سیده کانادا «ففتا» سی رییسی داکتر فیض الله ایماق ومذکور اویوشمه نینگ تورنتو شهریده گی خاتین- قیزلر«بیگملر» بؤلیمی باشلیغی بی بی حاجی انابت ایماق تامانلریدن اؤقیلگن مشترک مقاله متنی
امیر علیشیرنوایی حیاتی وایجادی حقیده
جهان شادلیکلری ییغیلسه بوتون دؤستلر دیداریدن بؤلالمس اوستین «رودکی سمرقندی » هیچ شادی نیست اندراین جهان برتر از دیدار روی دوستان هیچ تلخی نیست بردل تلختر از فراق دوستان پُر هنر « رودکی سمرقندی » !محترم دؤستلر وعزیزتیلداشلر اولوغ شاعر رودکی سمرقندی ایتگه نیدیک، بیز سیزدیک « پُرهنر» دانشمندلر، عالملر ومهربان دؤستلریمیز بیلن اوچره شیب تورگه نیمیزدن بغایت خُرسندمیز.سیزنینگ فراقینگیز بیز اوچون اچّیقدن – اچّیق المدیر، کُلفتدیر. کانادا تورکستانیلر کانگریسی رییسی فخرالدین تاجیمراد جنابلری، کانادا مملکتیده مدنی فعالیت آلیب باره یاتگن جهان تورکلری مدنی اویوشمه لری نینگ محترم رییسلری، دانشمندلر، آپه - سینگللر، برادرلر و قدردان انجمن قتنیشچیلری السلام علیکم. بوگون کانادا مملکتی نینگ تورنتو شهریده تورکی خلقلرنینگ بویوک یازوچیسی، اتاقلی ذوالسانین شاعری ، اولوغ متفکر و ییریک سیاست شناس امیر علیشیر نوایی حضرتلری نینگ ۵۶۹- ینچی ییللیگی نشانلنماقده. بو ییغیلیش،« کانادا تورکستانیلر کانگریسی» و«ففتا» تشبثی بیلن اویوشتیریب، اونگه کانادا ده استقامت قیله یاتگن تورکی خلقلر نماینده لری، قریب ۷۰۰ گه یقین عزیز مهمانلرو نوایی ایجادیاتی شیدالری اشتراک ایتیشگن. مین«ایماق» اولاً بار شونده ی عالیجناب انجمن مناسبتی بیلن جهان بؤیله ب تشکیل تاپگن ( افغانستان تورکاری مدنی فدراسیونی) عمومی رییسی، هالیند اولکه سیده استقامت قیله یاتگن محترم دوکتور اکبر همت فاریابی جناب عالیلری نامیدن، قاله ویرسه ، اؤز نامیمدن ، کانادا وجهانده گی ( افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی) باشلیقلری واعضالری نامیدن، همه لرینگیزنی چین دلدن مبارکباد ایتیب، نوایی حضرتلری پاک روحینی شاد و یاتگن جایینی ایسه، جنتدن بؤلیشینی یره تگندن سؤره ب قاله من. ! محترم کیچه میزگه قتنشچیلری حاضر توجه لرینگیزنی امیر علیشیر نوایی حیاتی وایجادی باره سیده قیسقه چه معلوماتگه جلب ایته میز. بو معلومات مین داکتر ایماق و کانادا نینگ تورنتو شهریده گی «ففتا» چوکاتیده فعالیت آلیب باره یاتگن خاتین – قیزلر بولیمی باشلیغی، سابق «افغانستان مللی رادیو تلویزیونی»، «تاشکند خلق ارا رادیوسی» و «آزادلیک رادیوسی» سخندانی« نطاقی» بی بی حاجی انابت ایماق تامانیدن تقدیم بؤله دی . لطفاً : توجه قیلینگ غیاث الدین کیچکینه بهادر اؤغلی امیر علیشیر نوایی ۱۴۴۱- ینچی میلادی ییلی افغانستان نینگ غربیده گی هرات شهریده دنیاگه کیلیب، ۵۹ ییل عمر کؤرگن. نوایی یاشلیگیده ناق، شعر وهنرگه قیزیقیب، زمانداشی سلطان حسین بایقرا بیلن بیرگه اؤقیشنی بیتیرگن. نوایی ۳۰ دن آرتیق نثری و نظمی اثرلر یره تیب، اؤزبیک تیلیده گی شعرلریده « نوایی» و فارس تیلیده گی شعرلریده ایسه، « فانی» تخلص قیلگن . :امیر علیشیر نوایی نینگ مشهور اثرلری قطاریدن خمسه، محبو ب القلوب ،مجالس النفایس، میزان الاوزان و محاکمته اللغتین دیوانلری نی تیلگه آلیش ممکن. بو بویوک شاعر ویازوچی نینگ سعی حرکتی بیلن تیموریلر دوریده نقاشلیک، خطاطلیک، میناتورلیک،کاشی کارلیک،بنایی و شونگه اوخشش صنعتلر رواجله نه دی. اما افسوسلر بؤلسینکی، اولوغ بابامیز حضرت نوایی نینگ مقبره سی حاضر گچه ویرانه گه اَیله نیب قالگن . افغانستان اسلام جمهوریتی اطلاعات وفرهنگ وزیرلیگی تامانیدن نشر بؤلگن بیر خبرگه بناءً ، بو اولوغ ذات نینگ هراتده گی مقبره سی آلتی آی دوامیده تعمیرله نیب، قَیته قوریله دی. بونده ی ایجابی قوریلیش اوچون ، مذکور وزیرلیک اوچ یوز مینگ افغانی ( ۶۰۰۰) ا. ق. ش. دالری اجره تگن. شونی ایتیب اؤتیش لازمکی،افغانستان خلقی هم باشقه خلقلر سینگری ، میر علیشیر نوایی اثرلرینی سیویب اؤقیشه دی. « نوایی » و « بیدل» خوانلیک افغانستان خلق اوچون بیر گوزه ل عنعنه و عادتگه اَیله نیب قالگن . قیشلاق وشهرلرده باله جانلریمیزاینگ قدیم زمانلردن باشله ب، بو ایککی اولوغ شاعر اثرلرینی حاتین آییلر یاردمیده، زور شوق- ذوق بیلن اؤرگه نیب، سواد چیقه ریشه دی. شونینگ دیک، نوایی وبیدل اثرلری خلق آغزکی ادبیاتیگه سینگیب کیتگه نی ، قویده گی خلق قوشیغیده یققال نمایان بؤلیب توریبدی: ،قؤلیده « نوایی» ، «بیدل» میده ـ میده اؤقیدی .اندخوی جان نینگ قیزلری، عجب قالین تؤقیدی یوقاریده گی خلق قؤشیغینی اوقیر ایکن میز، شونگه ایشانچیمیز کامل بؤله دیکی، « اندخوی» شهری نینگ قیزلری ، قالین- گیلم تؤقیش پیتلری هم « نوایی»، «بیدل» دیوانلرینی به جان ودل مطالعه قیلیب، عجایب و معجزه گر قالین تؤقیدیلر. نوایی خلق آغزه کی ایجادینی هردایم سیویب کیلگن اولوغ انسانلر سیره سیگه کیره دی. او نینگ « میزان الاوزان » رساله سیده مثالگه کیلتیرگن خلق قؤشیغی نمونه سیگه اعتبار بیرینگ: قیسی چمندن ایسیب کیلدی صبا، یار – یار کیم دَمیدین توشتی اؤت، جانیم ارا، یارـ یار شو بیتگه منه بو قؤشیق: میمنه ده اؤت یاقسم، بلخده توتین یارـ یار بو دنیاده بارمیکین، بغری بوتون یار ـ یار بو دنیاده بار بؤلسه، بغری بوتون یار ـ یار قاغذ دن قازان قیله ی ، گلدن اؤتین یارـ یار بیر نیچه اؤن ییللر مُقدّم، نوایی حضرتلری نامینی ابدیلشتیریش نیتیده ، افغانستانده استقامت قیله یاتگن تورکی خلقلر تشبثی بیلن افغانستانده نوایی نامیده گی مدنی انجمن آچیلگن ایدی. بو انجمن سعی حرکتی طفیلی هر ییلی فبروری آییده ، اولوغ واتاقلی شاعریمیز نوایی حضرتلری نینگ توغیلگن کونی نشانله نیب، همده اونینگ اثرلری چاپ ایتیلماقده. افغانستانده «نوایی » انجمنی و « جهانی همکارلیکلر» اداره سی تامانیدن باسیلیب چیققن نوایی اثرلریدن شولرنی تیلگه آلیش ممکن: میزان الاوزان، خمسه، محکمته اللغتین ، محبوب القلوب، امیر علیشیر نوایی نینگ حیاتی وایجادی حقیده گی کتاب و... دیر. شونی اَیتیب اؤتیش جایزکی، حسین بایقرا خراسان تختیگه اوتیرگچ، نوایی حیاتی و ایجادیده ینگی باسقیچ باشلندی. او مُهردارلیک منصبیگه، وزیرلیک و استرآباد حاکم لیگیگه تعیینله نه دی. (۱۵۰۰-۱۴۸۰) ییللر مابینیده اؤز مبلغلری حسابیدن ۳۷۰ تاریخی آبده لر، ۴۰ رباط( سفرده گی یوللاووچیلر تؤختب اؤتیش جایی)، ۱۷ مسجد، ۱۰ خانقاه، ۹ حمام ، ۹ کؤپریک، ۲۰ ته حوض قوره دی. حسین بایقرا، علیشیر نواییگه « مُقَرّب حضرت سلطان» ، ( « سلطان حضرتلری نینگ اینگ یقین کیشی سی») دیگن عنوان نی بیره دی. اونگه کؤره، نوایی دولت نینگ تورلی- تومن ایشلریگه اره له شه آله دی. نوایی ایجادی اخلاصمندلری اونینگ شعرلرینی ییغیب ( ۱۴۶۵- ۱۴۶۴)- ینچی ییللر مابینیده « ایلک دیوان » توزگن ایدیلر. سؤنگره « بدایع البدایه » ( « گوزه لیک نینگ باشله نیشی» ) ، « نوادرالنهایه » (« نادرلیکلر نهایه سی») ناملی دیوانلر ترتیب بیریلگن. اونینگ لیریک میراثی عمومی حجمی ۵۰۰۰۰ مصراعدن آرتیق « خزاین المعانی» ناملی تؤرت دیوانگه جمعلنگن. علیشیر نوایی شعریتیده گی ظاهری معنا ینگیلیکلری بیلن بیرگه، باطینی صنعتلرینی اؤرگنگنده گینه، اولرنی ادراک ایتیشگه ایریشیش ممکن. « نظم الجواهر »- حضرت نوایی اثری نینگ تورکی نظمگه سالینگه نی بؤلیب، ۲۶۶ رباعیدن عبارت بو اثرده، اخلاقی- تعلیمی قره شلر اؤز عکسینی تاپگن. علیشیر نوایی ایجادی نینگ یوکسک چوققی سی «خمسه» دیر. شاعر بیرینچیلردن بؤلیب، تورکی تیلیده تؤلیق «خمسه» یره ته دی و تورکی تیلیده شونده ی کولمدار اثر یازیش ممکن لیگی نی اثباتله ب بیره دی. «خمسه» ترکیبیگه «حیرت الابرار»، « فرهادو شیرین»،«لیلی ومجنون «سبعه سیار »، « سد سکندری» کبی داستانلر کیره دی. بو ییرده « خمسه» یازیش حقیده بیر آز تؤخته لیب اؤتماقچیمیز: خمسه» یازیش یقین و اؤرته شرق خلقلری ادبیاتیده اوزاق زمانلردن بویان رواجله نیب کیلگن. بو قدیمی عنعنه ( ۱۲۰۹- ۱۱۴۱) – ینچی ییللردن باشله نیب، اونگه اولوغ شاعر نظامی گنجوی اساس سالگن دیسک مبالغه بؤلمه یدی. نظامی آذر بایجانده « خمسه» یازیش نی دری تیلیده باشله ب یوباره دی. بو صنعت فقط آذریلر اولکه سیده قالمسدن بل کی ، آز مدت دوامیده مرکزی آسیا، اؤرته ویقین شرق و هند اولکه سیده رواجله نه باشله یدی. نظامی دن سؤنگ، « خمسه» یازیش هند قاره سیده کینگ کؤلمده رواجله نه دی. شونی قید قیلیب اؤتیش کیره ککی ،«خمسه» یازیش عادی صنعت ایمس بل کی ، مُرکّب ادبی عنعنه لردن بیری حسابله نه دی. اؤنله ب کلاسیک وممتاز شاعرلر«خمسه» یره تگنلر، اما بونده ی شاعرلرنینگ اکثریتی « خمسه» یازیش عهده سیدن چیقه آلمه گنلری همه گه معلوم. فارسی دری و تورکی اؤزبیکی تیللر ایجاد ایتگن اوچ زبردست ادبی شخصیتلرنینگ یره تگن «خمسه» لری، نظامی« خمسه» سیگه ماس کیله دی. اولر امیر خسرو دهلوی، مولانا عبدالرحمن جامی و تورکی اؤزبیکی ممتاز شاعری امیر نظام الدین علیشیرنوایی بؤله دیلر. اؤن بیشینچی میلادی عصر، تورکی اؤزبیکی کلاسیک و ممتاز ادبیاتی ذمه سیگه آغیر وظیفه نی یوکله دی، اوهم بؤلسه ، تورکی اؤزبیکی تیلیده « خمسه» یازیشدن عبارتدیر. اؤشه زمانده بونده ی مسوولیتلی و اولکن وظیفه نی عملگه آشیریش فقط گینه امیر علیشیر نوایی آرقه لی ممکن ایدی. چونکی، حضرت نوایی نه فقط مدنیت اربابی بؤلیب قالمی، اؤز زمانه سی نینگ ییتوک سیاسی شخصلریدن حسابله نرایدی. نوایی اؤشه پیتی هم زر،همده زور صاحبی بؤلگن. شو بیلن بیرگه مادی و معنوی امکانیتلر بارلیگی، نوایی نی اؤز آنه تیلیده « خمسه» دیک عالی اثر یره تیشگه چارله یدی. نوایی حضرتلری،نظامی وخسرو یره تگن «خمسه»لرنی عالی بهاله ب، بو اثرلر سر- اسرارینی تؤلیق اؤرگه نه دی، اما او- «خمسه» یازیشده اولردن تقلید قیلمه یدی. نوایی ایککی ییل دن کؤپراق مدت دوامیده ، ۶۴ مینگ بیتدن عبارت «خمسه» یره ته دی. بو اثر نه فقط تورکی اؤزبیکی ادبی تیلی نینگ ارزیگولیک اثریدیر، بلکی جهان ادبی- مدنی شاه اثرلری قطاریدن اولکن جای آله دی. نوایی نینگ تصوفی قره شلری دییرلی برچه اثرلری نینگ روحیگه سینگن بؤلسه ده، مخصوص « لسان الطیر» داستانی« نصایح المحبت» منقبه سیده،«تاریخ انبیا» و حکما، « عربعین» ، «مناجات» سینگری اثرلریده اؤز عکسینی تاپگن. نوایی هر دایم خیر خواه، نیک بین، خلق خذمتیده بؤلگن شخصلرنی قؤلله ب- قؤلتیغله ب، اولرگه یاردم قؤلینی چؤزگن. اما عکسینچه دنگه سه تنبل، مردم آزار، بی فرق انسانلرنی قاره له ب تنقید آستیگه آلگن لیگی ، اونینگ قویده گی شعرلریده یققال نمایان بؤلیب توریبدی: ،ای «نوایی» خلق نی کؤردیم عجایب بی تمیز . سوو کیلتیرگن خواروزارو کؤزه سیندیرگن عزیز ،یوز جفا قیلسه منگه، بیر قتله فریاد ایله مان .ایلگه قیلسه بیر جفا، یوز قتله فریاد اَیله رم !عزیز دؤستلرو محترم مهمانلر امیر الکلام حضرت میر علیشیر نوایی حیاتی وایجادی حقیده یازگن مقاله میزنی توگه تر ایکن میز، سیزلرنی، ینه بیر مراتبه اولوغ شاعر علی شیر نوایی توغیلگه نی نینگ ۵۶۹-ینچی ییللیگی طنطنه سی بیلن مبارکباد ایتیب، اول ذات نینگ « کیچه کیلگوم دور دیبان) عنوانی آستیده گی بیر غزلی نی اؤقیب بیرماقچیمیز. شعرنی انابت جان ایماق اؤقیدیلر. مرحمت تینگلنگ ،کیچه کیلگوم دور دیبان ، اُول سرو گلرو کیلمه دی .کؤزلریمگه کیچه تانگ آتگونچه ، اؤیقو کیلمه دی ،لحظه- لحظه چیقدیم و چیکدیم یولیده انتظار .کیلدی جان آغزیمه و اُول شوخ بدخو کیلمه دی ،اُول پریوش هجریدن کیم ییغله دیم دیوانه وار .کیمسه بارمو کیم انگه کؤرکنده کولگو کیلمه دی ،طالب صادق تاپیلمس، یؤقسه کیم قؤیدی قدم . یؤلغه کیم اَوَّل قدم معشوق اوترو کیلمه دی ،ای « نوایی» باده بیرله خُرَّم ایت کؤنگلینگ اویین .نی اوچون کیم باده کیلگن اؤیگه قیغو کیلمه دی اعتبارلرینگیز اوچون تشککر    |
